هنرستان

موسیقی فولک در ایران و افغانستان و مقایسه‌ی آن‌ها

۱۴۰۰/۱/۱۷ - ۴:۰۶ بعد از ظهر

موسیقی فولک بسیاری از ملت‌ها یا فرهنگ‌ها ممکن است دارای وجوه مشترکی باشد. این بر مبنای اشتراک زیستی و تاریخی نوع بشر است که علی‌رغم تمامی تفاوت‌ها، باز در کنه خویش هم‌سانی‌هایی دارد. موسیقی فولک در ایران و افغانستان از چند جهت دارای وجوه مشترک است که در ذیل این متن اشارات فشرده‌ای به آن‌ها خواهم داشت، و نیز تفاوت‌های ظریف موسیقی فولک در این دو جغرافیای سیاسی-فرهنگی در اکنون نیز از پیامدهای بدیهی طرح و بسط کلی…

نگاهی به جشنوارۀ موسیقی ستارۀ افغان

۱۴۰۰/۱/۱۱ - ۲:۳۶ بعد از ظهر

جشنوارۀ ستارۀ افغان نام یکی از برنامه‌های موسیقی است که تلویزیون طلوع آن را برگزار می‌کند. این برنامه از سال ۲۰۰۴ میلادی آغاز شد و هر سال برگزار می‌شود و در سال جاری به دلیل ناامنی‌ و بیماری کوید نوزده برگزار نشد. تلویزیون طلوع به جای آن جشنواره‌ا‌ی با نام ابرستاره را برگزار کرد؛ اشتراک‌کنند‌گان این برنامه را دوازده ستارۀ پیش‌تاز برنامه‌های قبلی ستارۀ افغان تشکیل می‌دادند. برنامۀ ستارۀ افغان با پروسه‌ا‌ی طولانی حدوداً شش‌ماهه…

لطف یار جان شده کم‌کم‌کم

۱۴۰۰/۱/۱۰ - ۱۱:۰۳ قبل از ظهر

اکبر نیکزاد از خواننده‌گان دهۀ شصت هجری خورشیدی به عمر ۵۵ ساله‌گی به اثر بیماری کوید نزده در آلمان درگذشت. اکبر نیکزاد از خواننده‌گانی بود که هم در حوزۀ موسیقی غزل و هم در حوزۀ موسیقی پاپ فعالیت داشت، او در هر دو حوزۀ کاری‌اش موفق بود. آهنگ « لطف یار جان شده کم کم کم » او که به اساس یکی از آهنگ‌های هندی تنظیم و ساخته شده در میان علاقه‌مندان موسیقی در دهۀ شصت طرف‌داران زیادی داشت،…

استاد ننگیالی و نت‌نویسی در موسیقی معاصر کشور

۱۴۰۰/۱/۵ - ۱۱:۴۸ قبل از ظهر

به مناسبت هجده‌مین سالگرد درگذشت استاد ننگیالی استاد فقیر محمد ننگیالی خالق بیش‌ از ۱۲۵۰ آهنگ برای هنرمندانی چون استاد جلیل زلاند، استاد حفیظ‌الله خیال، خانم پروین، خانم رخشانه، استاد مهوش، عبدالرحیم ساربان، احمدظاهر، خانم افسانه، استاد محمدحسین آرمان، عبدالوهاب مددی و تعداد زیاد دیگری است. او در کنار آهنگ‌سازی، تعداد زیادی از آهنگ‌هایش را خودش تنظیم و رهبری کرده است. وی موسیقی متن نخستین فیلم افغانی روزگاران را نیز ساخته است. تنظیم و ملودی آهنگ‌های…

«لیلا نوروز است»

۱۳۹۹/۱۲/۳۰ - ۱:۵۶ بعد از ظهر

نوروز رابطه‌‌یی تنگاتنگ با موسیقی دارد، همان‌طور که با شعر فارسی. نوروز بدونِ موسیقی بی‌معناست. در طول تاریخ نوروز را با شادمانی جشن گرفته‌اند و‌ با رقص و موسیقی گرامیش داشته‌اند. موسیقی افغانستان همیشه استقبال خوبی از نوروز کرده است. هنرمندان، از گذشته تاکنون با رسیدن بهار و‌ نوروز آثار دل‌نشینی آفریده‌اند که برخی ازاین آثار در جمع بهترین‌های نوروزی در یاد مخاطبان‌شان خواهد ماند و همه‌ساله با آمدآمد بهار زمزمه لب‌ها خواهند شد. «لیلا نوروز است»،…

جاودانه شدن افسانه

۱۳۹۹/۱۲/۲۴ - ۲:۲۰ بعد از ظهر

 افسانه یکی از خواننده‌گان پیش‌گام موسیقی زن در افغانستان در آلمان درگذشت. نام اصلی او پیکر سلطان بود، گفته‌ می‌شود او از نواده‌گان‌ میر سره بیگ از میران کولاب تاجیکستان بود که در کابل به دنیا آمده بود. او در سال ۱۳۲۹ هجری خورشیدی در شهر کابل چشم به جهان هستی گشود و از لیسۀ رابعۀ بلخی فارغ شد. او که جز تیم ترانۀ شاگردان لیسۀ رابعۀ بلخی بود، از همان ابتدا صدایش را در خواننده‌گی آزموده بود و به این لحاظ علاقۀ شدیدی به…

سلطان رباب استاد محمد عمر

۱۳۹۹/۱۲/۲۱ - ۱۱:۵۸ قبل از ظهر

خاستگاهِ رباب، خراسان دورۀ اسلامی است که افغانستان امروزی، سیستان و بلوچستان را در بر می‌گیرد و نواختن این ساز قدیمی در پاکستان امروزی نیز رواج دارد. برخی از پژوهش‌گران موسیقی بر این باور اند که این ساز بیشتر از هزار سال قدمت دارد. این ساز در دورۀ باستان رواده و یا رواوه یاد می‌شد. در زمان سلطنت جلال‌الدین محمد اکبر سومین پادشاه گورگانیان هند شخصی به نام « نتن خان » که در دامنه‌های پامیر بدخشان زنده‌گی‌ می‌کرده این ساز…

استاد سليم سرمست سرآغاز نوآورى در موسيقی افغانستان!

۱۳۹۹/۱۲/۱۸ - ۱۲:۵۲ بعد از ظهر

استاد سلیم سرمست را می‌شود سرآمد آهنگ‌سازی، رهبری آرکستر، نوازنده‌گی، ترانه سُرایی و تنظیم موسیقی در چندین دهه، خاصتاً دهه‌ی چهل و پنجاه خورشیدی در موسیقی معاصر افغانستان دانست. او همان‌طوری ‌که در ایجاد موسیقی اکادمیک در کشور نقش مهمی داشت  تلاش‌های فراوانی در تنظیم موسیقی و ترانه‌سُرایی که دو عامل کمتر شناخته شده در موسیقی کشور است انجام داد، تعداد زیادی از تنظیم آهنگ‌ها و میلودی‌های موسیقی دهه‌ی چهل و‌ پنجاه از کارهای ارزش‌مند اوست میلودی و تنظیم…

ظاهر هویدا و اندوه‌ بی‌ ‌پایان زنده‌گی

۱۳۹۹/۱۲/۱۳ - ۱۲:۳۴ بعد از ظهر

به مناسبت نهمین سال‌یاد درگذشت ظاهر هویدا  ظاهر هویدا در کودکی پدرش را از دست داد. او‌ با از دست دادن پدر با دشواری های فراوانی در زنده‌گی روبرو شد. دیگر هیچ پناه‌گاهی نداشت و تنها آسمان بود که وسعت غم‌هایش را با او قسمت می‌کرد. ظاهر هویدا پس از چندی با مادر و دو برادرش از مزار شریف راهی کابل شد. مادر به تنهایی و گاهی هم به یاری هویدای کوچک چرخ روزگار را می‌چرخاند، در…

نگاهی به موسیقی راک در افغانستان

۱۳۹۹/۱۲/۶ - ۹:۵۳ قبل از ظهر

موسیقی راک در افغانستان ریشه در دهه‌ی چهل خورشیدی دارد که با ایجاد گروه‌های موسیقی « چهار برادران»، «ستاره‌ها» و «شاین » آغاز شده بود و مایه‌های از این ژانر در آثار احمدظاهر که در برخی از کارهای هنری‌اش متاثر از الویس پرسلی‌‌ سلطان موسیقی راک در دهه‌ی هفتاد میلادی است نیز دیده می‌شود، اما به صورت مشخص‌ از دهه‌ی چهل تا شصت خورشیدی هیچ گروه و‌ یا هنرمندی در افغانستان به این ژانر نپرداخته است، ولی پس از…

زنده‌گی‌ و سرگذشت استاد شیدا‌!

۱۳۹۹/۱۲/۲ - ۱۱:۵۱ قبل از ظهر

استاد غلام دستگیر شیدا، یکی از ‌پایه‌های موسیقی غزل در افغانستان است؛ او‌ در غزل‌خوانی‌از خود سبک و سلوک خاصی را به یادگار گذاشته است و هنوز هم آثارِ او توسط خواننده‌های جوان که تازه به غزل‌خوانی رو آورده اند، بازخوانی می‌شود. شیدا را در آغازِ غزل‌خوانی در کابل مخاطبانش دیوانه خطاب می‌کردند. او جنونِ عجیبی نسبت به موسیقی داشت؛ جنونی که در نتیجه‌ی یک عشقِ ناکام در او پدید آمده بود. او عاشقِ دختر خاله‌اش بود که در…

«ستاره‌یی در هفت آسمان هنر»

۱۳۹۹/۱۱/۲۸ - ۱۲:۰۰ بعد از ظهر

استاد عبدالغفور برشنا را برخی از هنرشناسان و‌ محققین « ستاره‌یی در هفت آسمان هنر» خوانده اند. او‌ هنرمند‌ چند بُعدی و خلاق بود و در موسیقی معاصر کشور اهمیت فراوانی دارد، چون آثارش از جملۀ آثار ماندگار و جاویدانۀ کشور ماست که حتا در بیرون از کشور نیز بازخوانی شده است. او شاعر، داستان‌نویس، مترجم، نمایش‌نامه‌نویس، ترانه‌سُرا، نقاش و آهنگ‌ساز مطرحی است که در هر یک از این ابعاد هنری در زنده‌گی‌اش جایگاه برجسته و قابل توجهی دارد.…

شکوفایی موسیقی در عصر تیموریان هرات

۱۳۹۹/۱۱/۲۱ - ۱۱:۵۰ قبل از ظهر

به مناسبت زادروز امیر علی شیر نوایی  علاقه‌مندی امیر تیمور گورگانی به هنر، تاثیر فراوانی به بازمانده‌گانش گذاشت. او خودش حامی هنر و‌ هنرمند بود، وی از آغاز سلطنتش در صدد گردآوری‌ هنرمندان در سمرقند شد و هر سرزمینی‌ را که تسخیر می‌کرد هنرمندانش را به سمرقند کوچ‌ می‌داد، تا در آن‌جا از آن‌ها به خوبی حمایت و پشتیبانی کند. و این میراث با تمام قوت به فرزندان و‌ نواسه‌های او رسید، تا این‌ که طرح…

نگاهی به موسیقی هزاره‌گی

۱۳۹۹/۱۱/۸ - ۳:۱۰ بعد از ظهر

موسیقی فولکلور‌ هزاره‌گی پیشینه‌یی کهن دارد و‌ تا امروز هم گوشه‌هایی ازین نوع موسیقی، توسط خواننده‌گان و نوازنده‌گان آن حفظ شده است و مردمان هزاره نیز در طول تاریخ با وجود مشکلات اجتماعی در حفظ و‌ نگهداری این ارزش فرهنگی، تلاش‌های فراوانی کرده اند. کوتاه بودن پرده‌ها که قطعات موسیقی هزاره‌گی را به اساس سه تا چهار پرده  شکل می‌دهد، خود نشان دهنده‌‌ی اصالت این موسیقی است. عبدالوهاب مددی در کتاب معروف  « سرگذشت موسیقی…

ضیا قاری‌زاده و آغاز ترانه سُرايى

۱۳۹۹/۱۱/۶ - ۱۱:۵۳ قبل از ظهر

به مناسبت سال‌روز وفات ضیا قاری‌زاده ضیا قاری‌زاده مشهور به «کبوتر» از جمله‌ی پیش‌گامان ترانه‌سُرایی در موسیقی افغانستان است. او در دهه‌ی سی هجری خورشیدی‌ آگاهانه در این عرصه گام نهاد تا تغییراتی در فضای موسیقی آوازی پدید آورد. او در روزگاری اقدام به کار کرد که شعر پارسی‌دری کماکان از رونق افتاده بود. کبوتر نخست شعرهایش را با تن‌پوشه‌ی جدیدی نوشت و بعد ترانه‌هایی‌ را که گاه خود و گاه دیگران می‌خواندند…

زنده‌گی و زمانه‌ی هنرمندان هندوباور افغانستان

۱۳۹۹/۱۱/۲ - ۵:۵۳ بعد از ظهر

دهه‌های چهل و پنجاه  خورشیدی در افغانستان از دوره‌های درخشان موسیقی در این سرزمین محسوب می‌شود، در میان انبوهی از هنرمندان تاثیرگذاری که در این‌ دو دهه‌ی طلایی  موسیقی افغانستان عرض وجود‌ کرده ‌اند از سهم دو‌ هنرمند بزرگ و‌ متعهد  هندو‌، زنده‌یاد پراناتهـ غنيمت و چترام ساهنی، در شگوفایی و پُربارى موسیقی افغانستان نمی‌شود چشم پوشی کرد. این دو‌هنرمند‌ یکی در خواننده‌گی و با حضورش در موسیقی خانقاه ‌و دومی در نوازنده‌گی از جمله‌ی هنرمندان…

زنده‌گی چند بعدی شاه ولی ولی ترانه‌ساز

۱۳۹۹/۱۰/۲۴ - ۲:۲۹ بعد از ظهر

استاد شاه ولی ولی ترانه‌ساز از آهنگ‌سازانِ مطرحِ دهه‌‌ی پنجاه هجری خورشیدی فرزندِ شاه محمد ولی خان دروازی از مشروطه‌خواهان، وزیر خارجه و نایب‌السلطنه‌ی شاه امان‌الله خان است. او در خانواده‌ی بزرگ شده است که با فضایِ آزادی‌خواهی آراسته شده و حکومتِ نادر خان پدرش را به جرمِ آزادی‌خواهی و گرایش  به آرمان‌های شاه امان الله به اعدام محکوم کرد. شاه ولی ولی ترانه‌ساز زاده‌ی سالِ ۱۳۰۶ هجری خورشیدی در کابل است، او درآغاز به…

گدا محمد هروی‌ ‌و دوتار هراتی

۱۳۹۹/۱۰/۱۷ - ۱۱:۲۷ قبل از ظهر

دوتار از جمله‌ی سازهای مضرابی است که قدامت چند هزار ساله دارد. این ساز با شیوه‌های متفاوت در بخش‌های مختلف ایران، افغانستان و آسیای میانه نواخته می‌شود، در افغانستان این ساز شامل موسیقی مردمان حوزه‌‌ی غرب (هرات، بادغیس، فراه و غور  ) و در شمال شامل مردمان اوزبیک‌ و ترکمن‌ها است که شیوه‌ی نواختنش بین این دو‌ مردم‌‌ نیز تفاوت دارد. و اما هنرمندان موسیقی محلی هرات حافظان همیشه‌گی این ساز در افغانستان بوده اند. این ساز از چوب توت…

جان پدر و فرزند «خاک پای ایران»

۱۳۹۹/۱۰/۱۶ - ۴:۳۶ بعد از ظهر

همایون شجریان آواز خوان نامی و نام‌بردار ایران  در تازه‌ترین آهنگ خود که شب گذشته منتشر شد، هشتگ « جان پدرکجاستی » را به ترنم و ترانه درآورده است. جمله‌ای که یادآور دردهای بسیاری در این سرزمین است. این آهنگ نه تنها با دانشگاه کابل و سووشون و سوگواری آن روزش، که با حجم گسترده‌ای از سوگ‌ها  و سکوت‌های این سرزمین هم‌خوانی دارد. همان سوگ و سکوتی که به گفته‌ی قهار عاصی:« کسی صدای جوان مرگی…

اهمیتِ استاد قاسم در موسیقی معاصر افغانستان

۱۳۹۹/۱۰/۱۵ - ۳:۰۵ بعد از ظهر

استاد قاسم یکی از تاثیرگذار ترین هنرمندان درموسیقی معاصرافغانستان است که این موسیقی را سمت و سویِ جدیدی داد. او طرزهای جدیدی را درموسیقی آوازی ما ایجاد کرد که در نوعیتِ اجرا تفاوتی با موسیقی آوازی شمال هند داشت و آن طرز ها خیلی زود جا افتاد و پیروان فراوانی درین حوزه پدید آورد. او از کودکی نبوغ داشت. استاد قاسم هنوز دوازده سال داشت که با دسته‌‌ی سازی پدر در دربار عبدالرحمان حضور می‌یافت، او…